જાણો કોને મળે છે ભારત રત્ન એવોર્ડ,99 ટકા તમને પણ નહીં ખબર હોઈ,જાણી લો અહીં…

0
129

નમસ્તે મિત્રો અમારા આ લેખમાં આપ સૌનું હાર્દિક સ્વાગત છે અને મિત્રો આજે અમેં તમને અગત્ય ની માહિતી જણાવા જઈ રહ્યા છે જે તમારા જીવન માં ઉપયોગી બનશે તો ચાલો જાણીએ.આ એવોર્ડ રાષ્ટ્રીય સેવા માટે આપવામાં આવ્યો છે.આ સેવાઓમાં કળા, સાહિત્ય, વિજ્ઞાન, જાહેર સેવા અને રમતોનો સમાવેશ થાય છે.આ સન્માન 2 જાન્યુઆરી 1954 ના રોજ ભારતના તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ શ્રી રાજેન્દ્ર પ્રસાદ દ્વારા સ્થાપવામાં આવ્યું હતું.અન્ય શણગારની જેમ, આ સન્માન નામ સાથેના શીર્ષક તરીકે ઉપયોગ કરી શકાતું નથી.

શરૂઆતમાં આ સન્માન મરણોત્તર આપવાની કોઈ જોગવાઈ નહોતી, આ જોગવાઈ પછીથી 1955 માં ઉમેરવામાં આવી. ત્યારબાદ 14 લોકોને મરણોત્તર આ સન્માન આપવામાં આવ્યું.  સુભાષચંદ્ર બોઝને જાહેર કરેલા સન્માન પાછા ખેંચ્યા પછી, મરણોત્તર સન્માનની સંખ્યા 12 તરીકે ગણી શકાય.  એક વર્ષમાં વધુમાં વધુ ત્રણ વ્યક્તિઓને ફક્ત ભારત રત્ન આપી શકાય છે.ભારત સરકારે નોંધપાત્ર યોગદાન માટે જે સન્માન આપ્યા છે તેમાં ભારત રત્ન પછી અનુક્રમે પદ્મવિભૂષણ, પદ્મ ભૂષણ અને પદ્મ શ્રીનો સમાવેશ થાય છે.

શ્રી સચિન તેંડુલકર જી, ભારત રત્ન પ્રાપ્ત કરનાર એકમાત્ર ખેલાડી છે અને તેઓ ભારત રત્ન મેળવનારા સૌથી નાના વ્યક્તિ પણ છે, ત્યારબાદ ભારત રત્ન શ્રી અટલ બિહારી વાજપેયીએ પણ તે પ્રાપ્ત કર્યો છે.રાજકીય જીવન માટે આપવામાં આવે છે.પ્રથમ અલંકૃત, સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન.છેલ્લું અલંકૃત, નાનાજી દેશમુખ (મરણોત્તર),ભૂપેન હજારિકા (મરણોત્તર),પ્રણવ મુખર્જી, ચંદ્રકની રચના,મૂળરૂપે આ સન્માનના ચંદ્રકની રચના 35 મીમીના ગોળાકાર ગોલ્ડ મેડલની હતી.

જેમાં સામે સૂર્ય બનાવવામાં આવ્યો હતો, ભારત રત્ન ઉપર હિન્દીમાં લખાયો હતો અને નીચે ફૂલોનો હાર હતો.અને પાછળની બાજુ રાષ્ટ્રીય સંકેત અને મોટો હતો.ત્યારબાદ આ ચંદ્રકની ડિઝાઇનને તાંબાના પીપલના પાંદડા પર પ્લેટિનમના ચમકતા સૂર્યમાં બદલવામાં આવી હતી.  જેની નીચે ચાંદીમાં લખેલું છે ભારત રત્ન અને તે ગળાની આસપાસ સફેદ દોરીથી પહેરવામાં આવે છે.ભારત રત્ન ભારત દેશનો સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન પુરસ્કાર છે. આ પુરસ્કાર રાષ્ટ્રની સેવા બદલ એનાયત કરવામાં આવે છે.

આ સેવાઓમાં કલા, સાહિત્ય, વિજ્ઞાન અથવા સાર્વજનિક ક્ષેત્રે આપેલી સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે. શરૂઆતમાં આ સન્માન ફક્ત કળા, વિજ્ઞાન, સાહિત્ય અને જાહેરસેવાનાં ક્ષેત્રમાં પ્રદાન કરનારી વ્યક્તિઓને જ આપવામાં આવતું હતું. પણ ડિસેમ્બર ૨૦૧૧માં કરેલા સુધારા મુજબ આ ક્ષેત્રને વિસ્તૃત કરીને ‘કોઇપણ ક્ષેત્રમાં માનવસેવાના પ્રયાસ’ બદલ આપવામાં આવે છે. આ પુરસ્કારની સ્થાપના ૨ જાન્યુઆરી ૧૯૫૪ એ સમયના રાષ્ટ્રપતિ શ્રી રાજેન્દ્ર પ્રસાદ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.

આ સન્માન માટે દર વર્ષે ભારતના વડાપ્રધાન દ્વારા ભારતના રાષ્ટ્રપતિને ભલામણ કરવામાં આવે છે. દર વર્ષે વધુમાં વધુ ત્રણ નામોની ભલામણ કરી શકાય છે. આ સન્માન મેળવનારી વ્યક્તિઓને રાષ્ટ્રપતિનાં હસ્તાક્ષરવાળું એક પ્રશસ્તિપત્ર અને પીપળાનાં પાનના આકારનું સન્માનચિન્હ આપવામાં આવે છે. આ સન્માન સાથે કોઇ નાણાકીય પુરસ્કાર જોડાયેલ નથી. પણ ભારતરત્ન મેળવનારી વ્યક્તિને ભારતનાં શિષ્ટાચારની યાદીમાં સાતમાં ક્રમે ગણવામાં આવે છે.

જોકે આ સન્માનને ઇલ્કાબની જેમ વાપરવાની બંધારણીય મનાઇ છે. આ પુરસ્કાર વડે સન્માનિત વ્યક્તિ પોતાના નામ આગળ કોઇ પદવી લખતા નથી.ઇ.સ. ૧૯૫૪માં આ સન્માન સહુપ્રથમ આપવામાં આવ્યું, ત્યારથી માંડીને અત્યાર સુધી કુલ ૪૮ વ્યક્તિઓને આ સન્માન મળી ચૂક્યું છે. આ પૈકી ૧3 વ્યક્તિઓને આ સન્માન મરણોપરાંત મળેલ છે. આ સન્માન મરણોપરાંત આપવાની પહેલાં કોઇ જોગવાઇ ન હતી. પણ ૧૯૫૫ના સુધારા દ્વારા આ સન્માન મરણોપરાંત આપવાની છૂટ આપવામાં આવી.

ઇ.સ. ૧૯૬૬માં ભારતના વડાપ્રધાન લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીને સર્વપ્રથમ મરણોપરાંત આ સન્માન આપવામાં આવ્યું. જાણીતા ક્રિકેટના ખીલાડી સચિન તેંડુલકર ફક્ત ૪૦ વર્ષે આ સન્માન મેળવી આ સન્માન મેળવનારા સહુથી યુવા વ્યક્તિ બન્યાં.તો જાણીતા સમાજસેવક ધોન્ડો કેશવ કર્વે ૧૦૦ વર્ષની ઉંમરે આ સન્માન મેળવીને સન્માન મેળવનારા સહુથી વડીલ વ્યક્તિ બન્યાં.સામાન્ય રીતે આ સન્માન ભારતના નાગરીકોને આપવામાં આવે છે.

ઇ.સ. ૧૯૮૦માં ભારતની બહાર જન્મેલાં અને પાછળથી ભારતનું નાગરિત્વ મેળવનાર મધર ટેરેસાને આપવામાં આવ્યું. આ ઉપરાંત બે વિદેશી નાગરીકો, પાકિસ્તાનના નાગરીક ખાન અબ્દુલ ગફાર ખાન અને દક્ષિણ આફ્રિકાના નાગરીક નેલ્સન મંડેલાને પણ આ સન્માન આપવામાં આવ્યું છે.અન્ય પ્રતિષ્ઠિત પુસ્કારોમાં પદ્મવિભૂષણ,પદ્મભૂષણ તેમ જ પદ્મશ્રીનું નામ જાણીતું છે.ઇ.સ. ૧૯૫૪માં રાષ્ટ્રપતિના સચિવાલય દ્વારા બે નાગરિક સન્માનો ‘ભારતરત્ન’ અને ‘ત્રિસ્તરીય પદ્મવિભૂષણ’ સન્માન આપવા માટે જાહેરનામું બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું.

આ સન્માન ભારતનું સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન છે. આ સન્માન માટે ભારતના સંવિધાનમાં કોઇ સ્પષ્ટ જોગવાઇ નથી.આ સન્માનને બે વખત સ્થગિત કરવામાં આવ્યા હતાં. પ્રથમ વખત મોરારજી દેસાઈની સરકારે આ સન્માનોને સ્થગિત કર્યા હતાં. તેમણે ૧૩ જુલાઇ ૧૯૭૭ના રોજ બધા જ વ્યક્તિગત સન્માનો પાછા ખેંચી લીધા. આ ઉપરાંત પહેલાં જે વ્યક્તિઓને આ સન્માન આપવામાં આવ્યા હતાં, તેમને પણ આ સન્માન ઇલ્કાબની જેમ ન વાપરવાની સૂચના આપવામાં આવી.

૨૫ જાન્યુઆરી ૧૯૮૦ના રોજ આ પ્રતિબંધ પાછો ખેંચી લેવામાં આવ્યો. ઇ.સ. ૧૯૯૨માં આ સન્માન પર ફરીથી પ્રતિબંધ મુકવામાં આવ્યો. મધ્યપ્રદેશ અને કેરલ રાજ્યની વડી અદાલતમાં આ સન્માનોની બંધારણીય યોગ્યતાને પડકારતી બે જાહેર હીતની અરજીઓ કરવામાં આવી હતી. અંતે ડિસેમ્બર ૧૯૯૫માં સર્વોચ્ચ અદાલતના આદેશ બાદ આ સન્માનો ફરીથી ચાલુ કરવામાં આવ્યાં.ભારત રત્ન ભારત દેશનો સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન પુરસ્કાર છે.

આ પુરસ્કાર રાષ્ટ્રની સેવા બદલ એનાયત કરવામાં આવે છે. આ સેવાઓમાં કલા, સાહિત્ય, વિજ્ઞાન અથવા સાર્વજનિક ક્ષેત્રે આપેલી સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે. શરૂઆતમાં આ સન્માન ફક્ત કળા, વિજ્ઞાન, સાહિત્ય અને જાહેરસેવાનાં ક્ષેત્રમાં પ્રદાન કરનારી વ્યક્તિઓને જ આપવામાં આવતું હતું. પણ ડિસેમ્બર 2011માં કરેલા સુધારા મુજબ આ ક્ષેત્રને વિસ્તૃત કરીને ‘કોઇપણ ક્ષેત્રમાં માનવસેવાના પ્રયાસ’ બદલ આપવામાં આવે છે.આ પુરસ્કારની સ્થાપના 2 જાન્યુઆરી 1954નાં રોજ રાષ્ટ્રપતિ શ્રી રાજેન્દ્ર પ્રસાદ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.

આ સન્માન માટે દર વર્ષે ભારતના વડાપ્રધાન દ્વારા ભારતના રાષ્ટ્રપતિને ભલામણ કરવામાં આવે છે. દર વર્ષે વધુમાં વધુ ત્રણ નામોની ભલામણ કરી શકાય છે. આ સન્માન મેળવનારી વ્યક્તિઓને રાષ્ટ્રપતિનાં હસ્તાક્ષરવાળું એક પ્રશસ્તિપત્ર અને પીપળાનાં પાનના આકારનું સન્માનચિન્હ આપવામાં આવે છે.આ સન્માન સાથે કોઇ નાણાકીય પુરસ્કાર જોડાયેલ નથી.

પણ ભારતરત્ન મેળવનારી વ્યક્તિને ભારતનાં શિષ્ટાચારની યાદીમાં સાતમાં ક્રમે ગણવામાં આવે છે. જોકે આ સન્માનને ઇલ્કાબની જેમ વાપરવાની બંધારણીય મનાઇ છે. આ પુરસ્કાર વડે સન્માનિત વ્યક્તિ પોતાના નામ આગળ કોઇ પદવી લખતા નથી. પરંતુ આ સર્વોચ્ચ સન્માન મેળવનારને બીજી અનેક સુવિધાઓ મળે છે.