ભગવાન ને 56 ભોગ જ કેમ ચડાવવામાં આવે છે?,કેમ 55 કે 57 નહીં?…

0
535

ભગવાન કૃષ્ણને 56 ભોગ અર્પણ કરવામાં આવે છે. આપણા કેટલાક ચિંતકો કહે છે કે એવું કશું નથી, તેઓ એ જ લોકો છે જે જાણતા નથી કે ભગવાનને કયા 56 ભોગનો ઉપયોગ પહેલા થાય છે, 56 ભોગ શ્રી કૃષ્ણને અર્પણ કરવામાં આવે છે. પરંતુ તેની પાછળ ઉડા સિદ્ધાંતો અને લોકપ્રિયતા છે, જે નીચે મુજબ છે.

પહર – ભારતમાં, આખો દિવસ 24 કલાક સિવાય 8 કલાકમાં વહેંચાયેલો હતો. સમય એ 3 કલાકનો હોય છે, જે સમયનો એકમ હોય છે.દરેક વ્યક્તિ જાણે છે કે ગોકુલ પર્વત (ગોવર્ધન) – અઠવાડિયામાં સાત દિવસ હોય છે. એકવાર ગોકુલમાં સાત દિવસ ભારે વરસાદ પડ્યો હતો અને ગોકુલના લોકોને આ વરસાદથી બચાવવા માટે, કૃષ્ણે ગોકુળમાં ગોવર્ધન પર્વતને આંગળી પર 7 દિવસ રાખ્યો હતો. આ સાત દિવસોમાં શ્રી કૃષ્ણે કંઈપણ ખાધું ન હતું.

આનંદ – જ્યારે સાત દિવસ પછી વરસાદ બંધ થયો, ત્યારે બધા ગોકુલ રહેવાસીઓએ વિચાર્યું કે શ્રી કૃષ્ણ, જેણે દર કલાકે ખોરાક ખાધો છે, તેઓએ આ સાત દિવસ દરમિયાન કંઈપણ ખાધું નથી. ત્યારબાદ આઠમા દિવસે સૌએ સાત દિવસની ઘડિયાળ પ્રમાણે શ્રી કૃષ્ણને અર્પણ કર્યું.હવે જો તમે ગોકુલના લોકોના પ્રસાદની ગણતરી કરો તો તમને જે મળશે તે મળશે. સમય x દિવસ = પ્રસાદ. એટલે કે 8 વાગ્યે x 7 દિવસો = 56 ભોગ.

56 ભોગની પરંપરા એ જ દિવસથી શરૂ થઈ હતી, જે આજે પણ હાજર છે, આ પરંપરા અસ્તિત્વમાં છે કારણ કે આજે પણ એક દિવસ ફક્ત 8 વાગ્યે (24 કલાક) છે, જ્યારે દિવસનો સમયગાળો વધશે કે ઘટશે, પછી ફરીથી વિચારશે. આ ક્ષણે આ વિશે વિચાર કરી શકાતું નથી કારણ કે દિવસનો સમયગાળો હજી ઘટવાનો અથવા વધવાનો અંદાજ નથી.શ્રી કૃષ્ણને વિવિધ વાનગીઓ ચઢાવવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ભગવાનને આ અર્પણ ખૂબ જ વિશેષ છે. તેમાં દૂધ, દહીં ઘી ,મીઠાઈઓ અને ફળોનો સમાવેશ થાય છે.

ભગવાન વિષ્ણુના 8મા અવતાર શ્રીકૃષ્ણના જન્મોત્સવની દેશ-વિદેશમાં ખૂબ ધૂમધામથી ઉજવણી થાય છે. હિન્દુ પંચાગ મુજબ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનો જન્મ શ્રાવણ આઠમની મધરાતે 12 વાગે મથુરાની જેલમાં થયો હતો. નટખટ શ્રીકૃષ્ણ બાળપણમાં બહુ તોફાની બાળક હતા અને તેમને ખાવાનું બહુ શોખ હતું. માતા યશોદા તેમને દરરોજ તેમના હાથથી જુદા-જુદા પકવાન બનાવી જમાડતા હતા.

તો ચાલો જાણીએ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને ખાવામાં શું શું પસંદ છે.ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું એક નામ માખણ ચોર છે. કૃષ્ણને બાળપણથી જ માખણ બહુ પસંદ છે. તેના માટે એ આખા ગામમાં માખણ ચોરીને ખાતા હતા. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને તેમના ભક્તો તેમને પ્રસન્ન કરવા માટે માખણ ઉપરાંત મિશ્રી/ સાકરનો પણ ભોગ ધરાવે છે. આ ભોગ ભગવાનને બહુ પસંદ છે. તે સિવાય ભગવાનને 56 ભોગ પણ ધરાવાય છે.

56 ભોગ અને તેની પાછળની કથાઃશ્રીકૃષ્ણને વાર-તહેવારે 56 ભોગ ધરવામાં આવે છે. આ 56 ભોગ ધરાવવા પાછળ એક કથા છે. કહેવાય છે કે ઈંદ્રના પ્રકોપથી બધા વ્રજવાસીને બચાવા માટે કૃષ્ણે ગોવર્ધન પર્વત પોતાની ટચકી આંગળી ઉપર ઉપાડી લીધું હતું.

ઘણા સમય સુધી તેમણે ગોવર્ધન પર્વતને ટચકી આંગળી ઉપર ઉપાડી રાખ્યો હતો. જેના લીધે તેઓ અન્ન-જળ ગ્રહણ કરી શક્યા નહીં. ભગવાન શ્રીકૃષ્ન દરરોજ ભોજનમાં ઘણા પ્રકારના પકવાન જમતા હતા. પણ ગોવર્ધન પર્વત ઉંચક્યો હોવાથી તેઓ સાત દિવસથી કઇ જ ખાદ્યું ન હતું. તેથી સાત દિવસ બાદ ગામની દરેક વ્યક્તિએ તેમની માટે 56 પ્રકારના પકવાન બનાવીને લાવી હતી. જેથી શ્રીકૃષ્ણને ’56 ભોગ’ ધરાવવાનું ઘણું મહત્વ છે.

’56 ભોગ’માં શું-શું હોય છે,56 ભોગમાં પંજરીના પ્રસાદની સાથે સાથે અનાજ, ફ્રૂટ્સ, મીઠાઈ, ડ્રાયફ્રૂટ્સ, પીણા, નમકીન અને અથાણા જેવી ચીજો પણ સામેલ હોય છે. મોટાભાગે લોકો 20 પ્રકારની મીઠાઈઓ, 16 પ્રકારના નમકીન અને 20 પ્રકારના ડ્રાયફ્રૂટ્સ ધરાવે છે. માખણ, ખીર, બદામનું દૂધ, ટિક્કી, મગની દાળનો હલવો, જલેબી, રબડી, મઠરી, માલપુઆ, મોહનથાળ, ચટણી, ભજિયા, ખીચડી, પૂરી, ગળ્યો ભાત, દાળ, બટાકાનું શાક, પાપડ, દહીં, કઢી, ઘેવર, ચિલ્લા, રીંગણનું શાક વગેરે મુખ્ય હોય છે.

જન્માષ્ટમી એક એવો તહેવાર છે, જેની ઉજવણી દેશભરમાં ધામધૂમથી કરવામાં આવે છે. આ પર્વ પર ભક્તો ઉપવાસ રાખે છે અને ઘરમાં વ્યંજનો બનાવે છે. મંદિરોમાં એક અઠવાડિયા પહેલા જ જન્માષ્ટમીની તૈયારીઓ શરુ થઈ જાય છે. મધરાત્રે જન્મ બાદ ભગવાનને નવા વસ્ત્રો પહેરાવવામાં આવે છે અને માખણ-મિશ્રી સાથે 56 ભોગ ધરાવવામાં આવે છે. 56 ભોગમાં 56 અલગ-અલગ પ્રકારના વ્યંજન હોય છે. જે જન્માષ્ટમી પર ભગવાનને અર્પિત કરવાની પરંપરા વર્ષોથી ચાલી આવે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આખરે જન્માષ્ટમી પર 56 ભોગ કેમ ધરાવવામાં આવે છે અને તેની પરંપરા ક્યાંથી શરુ થઈ?

આઠ વખત ભોજન કરતા હતા કૃષ્ણ,ભગવાન કૃષ્ણ જ્યારે ગોકુળમાં નંદલાલ અને મા યશોદા સાથે રહેતા હતા ત્યારે તેમની માતા તેમને દિવસમાં આઠવાર પોતાના હાથથી ભોજન કરાવતા હતા. એકવાર વ્રજવાસી સ્વર્ગના રાજા ઈંદ્રની પૂજા કરવા માટે મોટું આયોજન કરી રહ્યા હતા. ત્યારે કૃષ્ણએ નંદબાબાને પૂછ્યું કે, આખરે આ આયોજન કઈ વાતનું થઈ રહ્યું છે. ત્યારે તેમણે જણાવ આપ્યો કે, આ પૂજાથી ઈંદ્ર પ્રસન્ન થશે અને વરસાદ આવશે.

ઈંદ્ર દેવને આવ્યો ગુસ્સો,કૃષ્ણએ કહ્યું કે, વરસાદ વરસાવવો તે તો ઈંદ્રનું કામ છે, તો તેમની પૂજા કેમ કરવી. જો પૂજા કરવી જ છે તો ગોવર્ધન પર્વતની કરો. જ્યાંથી શાકભાજી-ફળની પ્રાપ્તિ થાય છે. પશુઓને ચારો મળે છે. ત્યારે તમામને કૃષ્ણની વાતો સાચી લાગી અને તેમણે ઈંદ્રની પૂજા ન કરીને ગોવર્ધનની પૂજા કરવાનું શરુ કરી દીધું. ઈંદ્રદેવને આ વાતથી ગુસ્સો આવ્યો.

કૃષ્ણએ વ્રજવાસીઓની કરી રક્ષા,ક્રોધિત ઈંદ્રદેવે વ્રજમાં ભયંકર વરસાદ કર્યો, ચારેબાજુ પાણી જ જોવા મળી રહ્યું હતું. આ જોઈને વ્રજવાસી ડરી ગયા. ત્યારે કૃષ્ણએ કહ્યું કે, ગોવર્ધનની શરણોમાં ચાલો, તેઓ આપણને ઈંદ્રના પ્રકોપથી બચાવશે. કૃષ્ણએ પોતાની આંગળી પર ગોવર્ધન પર્વત ઉઠાવી લીધો અને વ્રજવાસીની રક્ષા કરી. ભગવાન કૃષ્ણએ સાત દિવસ સુધી ખાધા-પીધા વગર ગોવર્ધન પર્વતને ઉંચકી રાખ્યો.

વ્રજવાસીઓએ બનાવ્યા 56 ભોગ,જ્યારે આઠમા દિવસે વરસાદ બંધ થયો ત્યારે બધા વ્રજવાસી બહાર નીકળ્યા. બધાએ વિચાર્યું કે, કૃષ્ણએ સાત દિવસ સુધી ખાધા-પીધા વગર ગોવર્ધન પર્વત ઉંચકીને આપણી રક્ષા કરી છે. ત્યારે માતા યશોદા સહિત વ્રજવાસીઓએ કૃષ્ણ માટે આઠ પહોરના હિસાબથી સાત દિવસનું મળીને 56 પ્રકારના વ્યંજન બનાવ્યા. 56 ભોગમાં તે જ વ્યંજન હોય છે જે કૃષ્ણને વધારે ભાવે છે.

આવો હોય છે 56 ભોગનો પ્રસાદ,ઘણા ભક્તો 20 પ્રકારની મીઠાઈ, 16 પ્રકારનું નમકીન અને ડ્રાયફ્રૂટ ધરે છે. સામાન્ય રીતે 56 ભોગમાં માખણ-મિશ્રી, બદામનું દૂધ, ટિક્કી, કાજુ, બદામ, પિસ્તા, રસગુસ્સા, જલેબી, લાડુ, રબડી, મઠરી, માલપુઆ, મોહનથાળ, મગની દાળનો હલવો, ભજીયા, ખિચડી, રિંગણનું શાક, દૂધીનું શાક, મુરબ્બો, દહીં, ભાત, ઈલાયચી, કઢી, ભાત, ઘેવર, ચિલ્લા અને પાપડ હોય છે.